تجربه کتابداری از مونیخ در شرایط کرونا

تجره های کتابدار رویا مکتبی فرد در شرایط بحرانی کرونا- کتابخانه عمومی شهر مونیخ: سه روز بعد از اعلام سازمان بهداشت جهانی مبنی بر این­که بیماری کووید نوزده یک همه گیری جهانی یا پاندمی است، از بعدازظهر روز جمعه 13 مارچ به ما اعلام شد که کتابخانه ­ها دست­ کم تا پایان تعطیلات عید پاک، یعنی به مدت پنج هفته تعطیل خواهند بود. این تعطیلی برای مهدکودک­ ها و مدارس هم اعلام شد. هم­زمان با ایمیل مدیر کل کتابخانه­ ها که برای تک تک ما ارسال شده بود، در رادیوی محلی هم این خبر اعلام شد و به این ترتیب در کم­تر از یک ساعت با تعداد بسیار بالایی از اعضا و به ­ویژه خانواده­هایی مواجه شدیم که به کتابخانه هجوم آورده بودند تا برای این پنج هفته تعطیلی خود و فرزندان­شان مواد خواندنی، دیداری، شنیداری و سرگرمی (انواع بازی ها) را امانت بگیرند.

اعتراف می کنم با وجود آن­که ویروس کورونا از مدت­ها پیش شیوع پیدا کرده و حتا ایران را به تعطیلی کشانده بود، دیدن آن صحنه­ ها، تکاپوی مردم و صف­ های طولانی دستگاه ­های امانت کتاب آن روز، تازه مرا به این باور رساند که در چه وضعیت عجیب و غیرعادی­ای قرار داریم. تمام مدت باید پاسخ­گوی افراد حیران و گاهی نگرانی بودیم که می­ پرسیدند حالا چه می شود و با منابعی که در خانه دارند باید چه بکنند و... در عین حال باید کل پوسترهای اعلام برنامه­ ها را جمع­ آوری می­ کردیم، پیام روی پاسخ گوی تلفنی و تنظیمات دستگاه برگشت منابع را تغییر می­ دادیم و اطلاعیه­ ی تعطیلی کتابخانه­ ها را در ورودی­ ها نصب می­ کردیم. همه­ ی این کارها را باید گروه اندک همکارانی انجام می­ دادند که از قضای روزگار، شیفت عصر آن روز را مانده بودند؛ آن هم در یک بازه­ ی سه ساعته!! اگر بگویم اوضاع شبیه شرایط جنگی بود اغراق کرده­ ام، اما شرایط غیرعادی بود که هرگز اینجا تجربه­ اش نکرده بودم.

به طور معمول کاربران ما باید خودشان منابع شان را با دستگاه امانت کتاب امانت بگیرند. حتی می توانم بگویم ما در این مورد مقررات نسبتاً سخت­گیرانه­ ای داریم و تلاش می­ کنیم با دستگاه های خودمان چیزی را به آن­ها امانت ندهیم و تا حد امکان کاربران مستقل از ما عمل کنند. اما آن روز به حدی صف­ ها طولانی بود که من گاه به گاه به افراد میان­سال یا آن­ها که کودکی کم­ سن همراهشان بود، اشاره می کردم که پیش من بیایند تا بادستگاه خودم کار امانت منابع را برای­شان انجام دهم تا کمی مدت انتظار را برای سایر افراد درصف هم کوتاه کنم. دستگاه ­ها طوری تنظیم شده بود که قرار بود منابعی که آن روز افراد به امانت می­ گرفتند، به صورت خودکار تا پایان زمان تعطیلی کتابخانه ­ها -هروقت که باشد- تمدید شود و هیچ جریمه دیرکردی به افراد تعلق نگیرد. منابعی که از پیش نیز نزد اعضا باقی مانده بود، مشمول این تمدید می­ شد. چون در طول این مدت حتی دستگاه های خودکار برگشت کتاب هم غیرفعال بودند.

تعطیلی کتابخانه­ ها البته به معنای تعطیلی کارمندان نبود. آن­ها باید هم­چنان در محل کارشان حاضر می­ شدند. فقط خدمات عمومی متوقف شده بود. هفته بعد از آن را من به خاطر عید نوروز و تدارک هفت سین و خانه تکانی مرخصی گرفته بودم و هفته­ ی بعدترش اعلام شد کسانی مثل ما که بچه­ ی کوچک دارند، به دلیل تعطیلی مهدکودک­ ها و مشکل نگهداری از بچه­ ها معاف از خدمت هستند. اما از همان هفته­ ی دوم نشانی ایمیل­ های شخصی ما گردآوری شد که برایمان به صورت مرتب خبرنامه ای از حوزه­ ی ریاست در مورد فعالیت­ های کتابخانه، تازه­ ها و تغییر و تحولات ارسال شود. (چون ما در حالت عادی از خانه به ایمیل های سازمانی مان دسترسی نداریم.)

در اولین شماره­ ی این خبرنامه از همه­ ی کتابداران پرسیده شد که اوقات خود را در شرایط جدید چگونه می گذرانند. نوشته­ های همه در وبلاگی که متعلق به نهاد کتابخانه­ هاست منتشر می شد.

از اقدامات بعدی، رایگان کردن خدمات آنلاین کتابخانه­ ها و دسترسی به منابع الکترونیکی برای تمام افراد بود. یعنی افراد بدون پرداخت حق عضویت، اجازه­ ی استفاده از تمامی منابع الکترونیکی شامل ای بوک­ ها، کتاب­ های صوتی، ویدئوهای آموزشی، روزنامه­های آنلاین و ... را دارند.

به علاوه در وب­سایت کتابخانه،  نشانی وب­سایت­ هایی که کتاب­های الکترونیکی تمام متن، به­ ویژه برای کودکان و به­ صورت چند زبانه دارند، معرفی و گذاشته شد. اپلیکیشن­ های جدید هم به همین ترتیب برای استفاده از منابع تمام متن معرفی شدند.

از جمله اقدامات دیگر خدمات تلفنی است و همکارانی که هنوز در کتابخانه­ ها حضور دارند انجام می دهند. برای انجام کاری به کتابخانه رفته بودم و دیدم که همکارم شاید حدود سی دقیقه با صبر و حوصله، شیوه­ ی ورود به وب­سایت و دسترسی به منابع و ... را توضیح می ­دهد. مکالمه ­اش که تمام شد، گفتم: «چقدر طول کشید!» گفت: «بیش­تر از آن­که دستور العمل باشد، نوعی حمایت روحی از این خانم میان­سال بود که کتاب­های صوتی­ اش تمام شده و دنبال چیزی برای گوش دادن می گشت و سعی کردم به او یاد بدهم که چه ­طور می تواند از وب سایت برای خودش کتاب صوتی بارگذاری و گوش کند.»

به یاد خانم میان­سال دیگری افتادم که تقریباً نابینا بود و گاه­گاهی به کتابخانه می ­آمد و کتاب صوتی امانت می گرفت. بیش­تر دنبال رمان­ های لطیف خانوادگی بود و از ما راهنمایی می­ گرفت. چشمانش به حدی ضعیف بود که حتی نمی­ توانست کارت عضویت کتابخانه اش را تشخیص دهد و ما همه­ ی کارها را برایش انجام می­ دادیم. یک بار به او گفتم که اگر آمدن تا کتابخانه برایش سخت است، می ­تواند درخواست دهد تا نامش را در لیست متقاضیان خدمات کتابخانه­ های سیار ثبت کنم. گفت: «نه، خیلی خیلی ممنون. اما تا وقتی می ­توانم راه بروم، می­ خواهم که از خانه بیرون بیایم. چون به این تماس­ ها و گفت­گو ها و معاشرت­ ها نیاز دارم و دوست دارم که خودم به این­جا بیایم.» در این مدت بارها به او فکر کرده ­ام و این­که چقدر این دوران باید برایش سخت باشد. البته که خانه­ های محله از همان هفته­ ی اول اطلاعیه زدند که آماده­ ی کمک و همکاری با تمامی افراد گروه­ های پرخطر هستند: هماهنگی برای وقت دکتر، خرید مایحتاج روزانه، به گردش بردن حیوانات خانگی و ... و حتی اگر کسی احساس تنهایی می­ کند و دنبال هم­ صحبت می­ گردد با کمال میل او را به داوطلبانی که تلفنی آماده صحبت هستند معرفی خواهند کرد. اما نمی دانم که آیا این خانم از این خدمات خبری دارد یا نه!

در یکی از خبرنامه­ های داخلی کتابخانه از ما خواسته شد که به پاسخ این پرسش ­ها فکر کنیم:

  • چه فرصت­ هایی برای کابران ما ایجاد شده است؟
  • چه تغییراتی در ارتباط با بهره گیری، ارائه و خدمات ما ایجاد شده است؟ آیا در روش ارتباطات ما با کاربران نیز تغییری ایجاد شده است؟
  • چه شیوه ­هایی به درستی کار کرده است و بهتر است که ادامه یابند؟
  • کتابخانه ­ها چه نقشی در ارتباط با جامعه و شهر خود دارند؟ کدام آن­ ها به همان صورت باقی خواهند ماند؟ کدام یک بر بستر مجازی انجام خواهند شد: چه نقش ­هایی تغییر یافته اند و چه شکل­های جدیدی ظهور یافته اند؟ : کدام یک در آینده متفاوت، منعطف تر یا ساده تر خواهند بود؟ و کدام یک، پس از بازگشایی کتابخانه ­ها تغییر خواهد کرد؟
  • چه فضاهای ممکنی را برای کتابخانه ­های شهر (در آینده) می بینید که بهتر است طراحی شوند؟

حالا که قرار است دوباره به  محیط کار بازگردم، به یک برنامه­ ی چند زبانه فکر می کنم که در آن بر اساس بعضی منابع که مسئله­ ی حق کپی هم نداشته باشد، ویدئوهای چند زبانه­ ی قصه گویی ضبط کنیم و روی وب­سایت کتابخانه قرار دهیم. وقتی بررسی کردیم، دیدیم با همین همکارانی که در اطراف خودمان داریم می توانیم یک ویدئو را دست کم به ده زبان صداگذاری و منتشر کنیم.

نکته­ ی دیگر در دسترس عموم قرار دادن کتاب های کودک ای است که اخیراً در مورد کرونا منتشر شده و اجازه­ ی استفاده از بیش­تر آن­ها نیز بدون نیاز به گرفتن حق کپی داده شده است. در اینترانت سازمان دیدم که همکاران بعضی از کتابخانه­ ها برای همکاری در خواندن بعضی کتاب­ ها به زبان­ های مختلف در کانال یوتیوب فراخوان داده ­اند.

كارگاه مادر و كودك (كتابخواني و مهارت هاي زندگي)

خانه كتابدار كودك و نوجوان برگزار مي كند: كارگاه "مادر و كودك" (با محوريت كتاب و كتابخواني و آموزش مهارت هاي زندگي) با تسهيلگري خانم مينا حبيب نژاد

١- گروه سني : ٤ تا ٦ سال 

روزهاي يكشنبه ساعت ١٤:١٥ الي ١٥:١٥

٢- گروه سني: ٢ تا ٤ سال 

روزهاي يكشنبه ساعت ١٥:٣٠ الي ١٦:٣٠ 

٨ جلسه 

(شروع دوره از يكشنبه ٢٢ دي تا يكشنبه١١ اسفند)

براي ثبت نام با كتابخانه كودك تماس حاصل فرماييد.

كارگاه قصه گويي ديجيتال

نشست "داستان گویی دیجیتال، رسانه‌ای در خدمت پرورش مهارت‌های شناختی نوجوانان"در شورای کتاب کودک: این نشست با هدف معرفی رسانه داستان گویی دیجیتال در خدمت پرورش شناخت اجتماعی نوجوانان برگزار می‌شود:

محورهای نشست:

  • داستان گویی دیجیتال چیست؟
  • داستان گویی دیجیتال نسبت به انواع دیگر روایت گری و شیوه های مختلف بیان چه جایگاهی دارد؟
  • اهمیت داستان گویی دیجیتال در پرورش نقش شناخت اجتماعی در چیست؟
  • چرا مهم است که امکانات شبکه‌های دیجیتالی برای رونق فضای گفتگو و یادگیری مشارکتی نوجوانان استفاده کنیم؟
  • چطور می‌توانیم از داستان گویی دیجیتال برای آموزش موثرتر بهره ببریم؟
  • و تجربه بومی سازی شده داستان گویی دیجیتال در ایران: گروه قصه گویی دیجیتال شهرزاد

ارائه دهنده: لاله خسروی پژوهشگر حوزه روایت گری دیجیتال و عضو گروه قصه گویی دیجیتال شهرزاد.

مکان: کتابخانه تحقیقاتی شورای کتاب کودک

زمان: ۱۸ دی ۱۳۹۸- ساعتی ۱۶ الی ۱۷:۳۰.

جشن يلدا ٩٨ در خانه كتابدار

خانه كتابدار كودك و نوجوان برگزار مي كند: ويژه برنامه شب يلدا با حضور خانم ها قويدل، غديري و مسعودي (اعضاي گروه ترويج خواندن شوراي كتاب) زمان: چهارشنبه ٢٧ آذر براي گروه سني ب و ج ( ٧ تا ١٤ سال) ساعت ١٥ الي ١٦:٣٠

قصه های ترویج

طرح بامداد نامزد جشنواره تقدير از مروجان…

طرح بامداد نامزد جشنواره تقدير از مروجان…

طرح”بامداد کتابخانه‌ها و ترویج خواندن” در میان نامزدهای نهایی ششمین جشنواره تقدیر از مروجان کتاب‌خوانی قرار گرفت. هیات داوران ششمین جشنواره تقدیر از مروجان کتابخوانی، اسامی نامزدهای راه یافته به مرحله نهایی این جشنواره را اعلام کرد. بر اساس این اعلام،”طرح بامداد کتابخانه‌ها و ترویج خواندن” عنوان نخست این جشنواره در بخش گروه‌ها و نهاد‌‌ها را به دست آورد.

جشنواره تقدیر از مروجان کتاب خوانی، همه‌ساله با همت دفتر مطالعات و برنامه ریزی فرهنگی معاونت امور فرهنگی وزارت ارشاد برگزار می‌شود.اختتامیه این جشنواره روز شنبه،۲۵ آبان ماه ۱۳۹۸ و همزمان با بیست و هفتمین دوره هفته کتاب،از ساعت ۱۴ الی ۱۶ در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار خواهد شد. لازم به یادآوری است که شورای کتاب کودک پیش از این، طرح بامداد کتابخانه‌ها را به عنوان نامزد ایرانی جایزه ترویج خواندن آساهی ۲۰۱۹، به دفتر بین المللی کتاب برای نسل جوان IBBY معرفي كرده است.

نگاهی گذرا به تاریخچه و فعالیت‌های طرح”بامداد کتابخانه‌ها و ترویج خواندن” 

✍🏻داستان بيش از سه دهه تلاش

پرواز نوجوانی در ۱۳۷۵، پدر را بر آن داشت تا با برپایی کتابخانه در مناطق محروم یاد و خاطره فرزند را زنده نگه دارد.طرح بامداد به هزینه‌ پدر و به همت شورای کتاب کودک با تجهیز۲۰ کتابخانه‌ی آموزشگاهی در مدارس جنوب تهران و چند کتابخانه‌ی بیمارستانی، از جمله بیمارستان قلب شهید رجایی به اجرا در آمد. این حرکت فرهنگی، سرآغاز تعهدی شد که این طرح با قراردادن کتاب در دستان کودکان محروم، سبز بمانده و تداوم یابد. 

طی سال‌های ۷۶ تا ۷۹، اندیشه بامداد کتابخانه‌ها،با همکاری در نهادهایی چون کانون اصلاح و تربیت، انجمن حمایت از حقوق کودک و ديگر فکرهای اجرایی، قوام یافت و بالید. از آن پس فعالیت‌های انجام شده در این طرح را در چند دوره تاریخی می‌توان صورت بندی کرد:

➖دوره اول فعالیت بامداد کتابخانه ها،۱۳۸۰-۱۳۸۳(طرح تجهیز و راه‌اندازی کتابخانه‌های ثابت و سیار بامداد): با همکاری اعضای شورای کتاب کودک و برنامه‌ی موسسه تحقیقاتی رشدیه یعنی ابتکار گردآوری کتاب‌های بدون استفاده از منازل، ۳۹ کتابخانه راه‌اندازی و ۹۷۱۳ جلد کتاب به کتابخانه‌ها فرستاده شد. در کتابخانه‌هایی که از این دوره تحت پوشش طرح بامداد هستند، علاوه بر ارسال کتاب، فعالیت های ترویجى در آنها انجام مى شود.

➖دوره دوم فعالیت بامداد كتابخانه ها،۱۳۸۳-۱۳۸۵: در این دوره زمانی پروژه تجهیز کتابخانه‌های آموزشگاهی بم، پس از وقوع زلزله در شورای کتاب کودک از اولویت برخوردار است.طرح بامداد کتابخانه ها همراه با دیگر اعضای شورای کتاب کودک در تجهیز ۶۰ کتابخانه آموزشگاهی و آموزش کتابداران کوشش می‌کند.این پروژه با همکاری شورای کتاب کودک و وزارت آموزش و پرورش و یونیسف به انجام می رسد.

➖دوره سوم فعالیت بامداد کتابخانه ها ۱۳۸۵-۱۳۹۲: توسعه کتابخانه‌های کوچک در مناطق محروم، از سال ۱۳۸۵ هم زمان با طرح توسعه بامداد کتابخانه‌ها با موافقت هیات مدیره شورای کتاب کودک، پیگیرانه دنبال می‌شود و تا سال ۱۳۸۸،سی کتابخانه را تحت پوشش خود قرار می‌دهد.در این مرحله طرح بامداد کتابخانه ها سعی دارد ارتباط مستمر خود را با کتابخانه‌ها حفظ کند.این مجموعه طیفی از کتابخانه‌های آموزشگاهی، بخش کودک و نوجوان کتابخانه های عمومی، کتابخانه های سیار، کتابخانه های خانگی و کتابخانه‌های برخی از سازمان‌ها و تشکل‌های مردم‌نهاد را در برمی‌گیرد. تعداد آثار ارسال شده در این دوره ۹۸۱۸ جلد کتاب است.                    

➖دوره چهارم فعالیت بامداد کتابخانه‌ها از ۱۳۹۳-۱۳۹۶(انتقال طرح بامداد از شورای کتاب کودک به خانه کتابدار کودک و نوجوان و ترویج خواندن): در این دوره کتابخانه‌های قدیمی همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دهند و کتابخانه‌های جدیدی راه‌اندازی می‌شوند.اينك بامداد كتابخانه ها،بامدادى بى انتهاست و داستان اين تلاش همچنان ادامه دارد.

اخبار مرتبط

نظرات شما

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

در خبرنامه ما عضو شوید :